Padaczka: objawy, rozpoznanie i leczenie

Czym jest padaczka i skąd biorą się napady?

Padaczka to przewlekła choroba mózgu, w której występuje trwała skłonność do napadów padaczkowych. Napad jest krótkotrwałym zaburzeniem aktywności mózgu, wywołanym nieprawidłowymi wyładowaniami elektrycznymi. Pojedynczy napad nie oznacza jednak automatycznie, że dana osoba choruje na padaczkę. Może być związany z inną przyczyną, dlatego wymaga oceny lekarskiej.

Napady zwykle trwają od kilku sekund do kilku minut i często ustępują samoistnie. Ich przebieg zależy od tego, w którym miejscu mózgu zaczyna się zaburzenie i czy obejmuje kolejne obszary. Z tego powodu u jednej osoby może dojść do drgawek i utraty przytomności, a u innej do krótkiego zastygnięcia, nietypowych doznań lub chwilowej dezorientacji.

Padaczka może rozpocząć się w każdym wieku. Często pierwsze objawy pojawiają się u małych dzieci oraz u osób po 50. roku życia, ale choroba nie ogranicza się do tych grup. Warto pamiętać, że nie każdy napad wygląda tak samo i nie zawsze jest łatwy do zauważenia przez otoczenie.

Jakie objawy może mieć padaczka?

Objawy zależą od rodzaju napadu i obszaru mózgu, którego dotyczy nieprawidłowa aktywność. Mogą obejmować zaburzenia ruchu, czucia, świadomości, emocji albo funkcji poznawczych. Czasem występują tylko przez chwilę i są mylone z roztargnieniem, omdleniem lub innym zdarzeniem.

• Napady z drgawkami mogą powodować gwałtowne, mimowolne ruchy, sztywność ciała i utratę przytomności.
• Krótkie zastygnięcie lub wpatrywanie się może sprawiać wrażenie, że osoba na moment przestała reagować na otoczenie.
• Dezorientacja może wystąpić podczas napadu lub po jego zakończeniu, gdy chory stopniowo odzyskuje kontakt.
• Nietypowe doznania, takie jak mrowienie, nieznany zapach lub smak, mogą być objawem napadu ogniskowego.
• Nagły lęk lub zmiana emocji także mogą pojawić się w trakcie napadu, nawet jeśli nie występują drgawki.

Międzynarodowa Liga Przeciwpadaczkowa wyróżnia cztery główne klasy napadów: ogniskowe, uogólnione, o nieznanym początku oraz niesklasyfikowane. Napad ogniskowy rozpoczyna się w określonym obszarze mózgu, więc objawy mogą ograniczać się na przykład do nietypowych doznań lub ruchów. Napad uogólniony obejmuje obie strony mózgu i może prowadzić do utraty świadomości oraz drgawek.

Klasyfikacja ILAE z 2026 roku porządkuje napady w czterech klasach i 21 typach, podczas gdy wcześniejsza wersja z 2026 roku uwzględniała 63 typy. Nowy podział bierze pod uwagę między innymi świadomość i kolejność występowania objawów. Dokładny opis przebiegu pomaga lekarzowi lepiej określić rodzaj napadu i dobrać postępowanie.

Jak rozpoznaje się padaczkę?

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na szczegółowym opisie zdarzenia, historii zdrowia pacjenta i relacji świadka. Ważne są informacje o tym, co działo się przed napadem, jak wyglądał jego przebieg oraz jak osoba czuła się po jego ustąpieniu. Warto zanotować czas trwania, zauważone ruchy, reakcję na głos i to, czy chory odzyskał świadomość od razu.

Jeśli można to zrobić bezpiecznie i pacjent wyraża na to zgodę, nagranie napadu może ułatwić lekarzowi ocenę. Nie należy jednak opóźniać udzielania pomocy ani narażać chorego lub siebie po to, by zarejestrować zdarzenie. Omdlenia i inne stany mogą przypominać napad, dlatego lekarz zestawia relację świadka z objawami i wynikami badań.

W diagnostyce mogą być wykorzystane:

• EEG, czyli badanie aktywności elektrycznej mózgu;
• MRI lub CT, które pozwalają uzyskać obrazy mózgu;
• EKG, pomocne w ocenie pracy serca;
• badania krwi, dobierane zależnie od sytuacji klinicznej.

Wynik EEG lub badania obrazowego nie zawsze samodzielnie potwierdza ani wyklucza padaczkę. Lekarz interpretuje go w połączeniu z przebiegiem zdarzenia i pozostałymi informacjami. Z tego względu warto przekazać także pozornie drobne szczegóły, na przykład nagły zapach, mrowienie lub krótką utratę kontaktu.

Na czym polega leczenie padaczki?

Najczęściej stosuje się leki przeciwnapadowe. Ich wybór zależy od typu napadów oraz indywidualnych cech pacjenta. Celem leczenia jest kontrolowanie napadów przy możliwie dobrym samopoczuciu i bezpieczeństwie chorego. Według szacunków WHO nawet 70% osób z padaczką mogłoby uzyskać brak napadów przy właściwym stosowaniu leków.

Nie należy samodzielnie zmieniać dawki ani odstawiać leku. Każdą zmianę terapii trzeba omówić z lekarzem, ponieważ nagłe przerwanie przyjmowania leku może zwiększyć ryzyko napadu. Jeżeli mimo leczenia napady nadal występują, specjalista może rozważyć inne możliwości, między innymi operację, stymulację nerwu lub specjalistyczną dietę ketogeniczną. Odpowiednia metoda zależy od rozpoznania i stanu pacjenta.

Dostęp do leczenia nie jest równy we wszystkich częściach świata. WHO szacuje, że w krajach o niskich dochodach około trzy czwarte osób z padaczką może nie otrzymywać potrzebnej terapii. Zjawisko to określa się jako lukę terapeutyczną. Regularne wizyty i stosowanie ustalonego planu leczenia mają znaczenie dla kontroli choroby.

Jak pomóc podczas napadu i kiedy wezwać pomoc?

Osoba świadkująca napadowi może ograniczyć ryzyko urazu, zachowując spokój i pozostając przy chorym. Należy usunąć z otoczenia niebezpieczne przedmioty, osłonić głowę czymś miękkim i mierzyć czas napadu. Trzeba zapewnić choremu przestrzeń oraz chronić go przed uderzeniem o meble lub inne przeszkody.

• Nie przytrzymuj osoby i nie próbuj powstrzymywać jej ruchów.
• Nie wkładaj niczego do ust i nie podawaj jedzenia, napojów ani leków w trakcie napadu.
• Po ustaniu drgawek, jeśli osoba jest nieprzytomna, ułóż ją na boku i pozostań przy niej do odzyskania kontaktu.
• Sprawdź, czy oddycha i czy nie doznała urazu, a po napadzie mów spokojnie i daj jej czas na dojście do siebie.

Wezwij pilną pomoc, jeśli napad trwa ponad 5 minut, kolejny napad zaczyna się przed odzyskaniem przytomności, jest to pierwszy napad w życiu albo doszło do poważnego urazu. Czas trwania jest ważnym wskaźnikiem bezpieczeństwa, nawet jeśli wiele napadów ustępuje samoistnie. Po zdarzeniu warto zapisać jego przebieg i przekazać informacje lekarzowi, szczególnie gdy był to pierwszy napad lub zmienił się dotychczasowy wzorzec objawów.

Źródła

• https://www.ilae.org/files/dmfile/updated-classification-of-epileptic-seizures-2025.pdf
• https://www.bucksformulary.nhs.uk/docs/Guideline_348FM.pdf
• https://www.ilae.org/guidelines/definition-and-classification
• https://www.ilae.org/updated-classification-epileptic-seizures-2025
• https://www.nhs.uk/content-widgets/health-a-to-z/epilepsy